Wat te doen na het overlijden van je volwassen kind?

Een kind verliezen is een van de pijnlijkste gebeurtenissen van het leven. Veel documentatie en praat groepen richten zich op het overlijden van baby's of minderjarige kinderen. Maar wat als jouw kind al volwassen is, uit huis woont en misschien zelf al een ouder is?

Wat het verlies van een volwassen kind zo ongelofelijk groot maakt

Je kind groeit (met horten en stoten) op, en vliegt uiteindelijk uit. Een spannende tijd die voor veel ouders een grote leegte achterlaat in het huis. Sommige ouders noemen het "emty nest syndroom". Maar je kan je kind vaak nog bezoeken, videobellen, appen en ga zo maar door. Als jouw kind dan komt te overlijden, plotseling of door ziekte, is dit gemis intens groot. En waar kan je dan naartoe als ouder? In mijn praktijk hoor ik veelal dat men minder steun ervaart dan ze zouden willen. Het verlies is groot maar ook vooral intens voor hun directe omgeving (misschien partner, kinderen).

De steun lijkt ook minder lang te duren en is minder intens dan bijvoorbeeld bij het verlies van een (pasgeboren) baby of minderjarig kind.

Het eerste moment: hoe ga je om met de schok en verdriet?

Deze vraag is natuurlijk afhankelijk van de situatie;

  1. Plotseling overlijden
  2. Overlijden na (lang) ziekbed

Laat ik voorop stellen dat beide situaties heel heftig zijn, en dat ouders in beide situaties veel steun nodig hebben. Er is echter wel een verschil.

  1. Bij het plotseling overlijden van jouw kind(eren) is er in eerste instantie schok, ongeloof, boosheid en verdriet. Misschien is er een ongeluk gebeurd of was er een plotselinge medische situatie. In alle gevallen kan het zo zijn dat je het nieuws, wat je ontvangt niet gelooft. "er zal wel een fout gemaakt zijn", "het is niet mijn kind", "Dit kan niet want ik heb net nog contact gehad" "ik heb nog zoveel te zeggen of te vragen" en ga zo maar door. Het regelen van alle praktische zaken komt gelijk aan bod. Als je kind al getrouwd is zal de partner dit vaak regelen terwijl jij hier ook wensen en behoefte aan hebt. Dit kan soms al een spanningsveld opleveren.
  2. Als jouw kind komt te overlijden na een (langdurig) ziekbed kunnen de praktische zaken allemaal al geregeld zijn. Er is tijd geweest om afscheid te nemen, om dingen uit te praten en om je onvoorwaardelijk liefde te tonen. Het afscheid is dan in vele gevallen niet minder heftig maar wel rustiger. Er is wel verdriet maar geen ongeloof etc.

Praktische stappen na het overlijden van je volwassen kind

Afhankelijk van de, hierboven omschreven, situatie zijn er praktische zaken die je zal moeten regelen. Het regelen hiervan is natuurlijk ook afhankelijk of je kind samenwoonde / getrouwd was of kinderen heeft. In deze laatste gevallen zal je moeten afstemmen wie dit allemaal regelt. Vaak zie je een samenwerking hierin ontstaan (ook dat ligt helemaal aan de situatie voor het overlijden).

Denk daarbij aan:

  • uitvaart, keuze crematie of begrafenis
  • keuze uit grafsteen / urn / plek uitstrooien of bewaarplek
  • gastenlijst
  • veiligstellen identiteitsbewijzen
  • stopzetten studie
  • inlichten werkgever / medewerkers / klanten (bij ondernemer)
  • verzekering uitzoeken/ stopzetten
  • bankzaken
  • abonnementen
  • digitale erfenis (social media accounts)
  • wat te doen met het huis (huur / hypotheek)
  • wat te doen met de nuts voorzieningen (gas, water, licht)
  • stopzetten evt. zorg / terugbrengen gehuurde materialen of opzeggen woning/ kamer in zorginstelling en leeghalen
  • Is er een testament / erfenis?
  • inschakelen notaris
  • en dan datgene wat veel mensen als heel emotioneel beschouwen; het uitzoeken van persoonlijke spullen

Hoe kan je als ouder praktische stappen zetten terwijl je in rouw bent.

Rouwen en verdriet hebben is iets heel persoonlijks. Hoe moeilijk het misschien ook is als je evt. schoonkind of jouw partner anders rouwt dan jijzelf, weet dan dat dit hun proces is hoe om te gaan met deze situatie, zeker in het geval van een plotseling overlijden. Geef jezelf, maar ook de ander de ruimte. Laat je steunen en probeer ook steun te bieden.

Een uitvaartondernemer weet goed om te gaan met dergelijke situaties, je kan bij hun ook terecht met vragen over het regelen van praktische zaken. Weet ook dat je dit afscheid maar één keer kan doen. Belangrijk is daarom dan ook om goed na te denken over de beslissingen die genomen worden, ter eren van jouw/ jullie overleden kind(eren).

Verschillende fasen van rouw

De fasen van rouw worden vaak gebruikt om het proces van verlies en verwerking te begrijpen. Ze helpen je om inzicht te geven in de complexe emoties die bij rouw komen kijken.

Hieronder leg ik de vijf klassieke fasen van rouw uit, aangevuld met inzichten die specifiek kunnen gelden bij het verlies van een volwassen kind.

1. Ontkenning (shock en ongeloof)

In deze fase voelt de realiteit van het verlies vaak onwerkelijk aan. Je zou kunnen denken:

  • "Dit kan niet waar zijn. Dit gebeurt niet met ons."
    Het is een natuurlijke reactie van het brein om de impact van het verlies tijdelijk te verminderen.

De ontkenning beschermt je in het begin tegen overweldigende pijn.

2. Woede (onmacht en frustratie)

Wanneer het besef van het verlies doordringt, kan er woede ontstaan. Je kan je afvragen:

  • "Waarom overkomt ons dit?"
  • "Wie is hier verantwoordelijk voor?" (bijvoorbeeld artsen, een ongelukssituatie, of zelfs het kind zelf).
    Deze woede is vaak een uiting van de diepe pijn en onmacht die je voelt.

Weet dat ook woede een normale reactie is, ook als deze onredelijk lijkt.

3. Onderhandelen (zoeken naar verliesverzachting)

In deze fase probeer je grip te krijgen op het verlies door zichzelf vragen te stellen, zoals:

  • "Had ik meer kunnen doen?"
  • "Als ik dit of dat anders had gedaan, zou het anders zijn gelopen."
    Vaak is dit een innerlijke strijd met schuldgevoelens en spijt.

4. Depressie (diep Verdriet en groot gemis)

Dit is vaak de meest intense en langste fase, waarin het gemis voelbaar wordt in alle aspecten van het dagelijks leven. Je ervaart gevoelens als

  • Eenzaamheid en hopeloosheid.
  • Fysieke klachten zoals vermoeidheid, slapeloosheid of gebrek aan eetlust.

5. Aanvaarding (leren leven met het verlies)

Aanvaarding betekent niet dat het verlies "over" is, maar dat je als ouder(s) langzaam leert leven met het gemis. Je vindt manieren om jouw kind(eren) te herinneren en een nieuwe balans te creëren.

  • Het kan voelen als een proces van "meedragen in plaats van loslaten."
  • Ouders ontdekken misschien hoe ze betekenis kunnen geven aan het leven zonder hun kind.

Belangrijk om te weten

  • Rouw is niet lineair: Je kunt heen en weer bewegen tussen de fasen. Het is geen vast pad, en dat is oké.
  • Iedereen rouwt anders: partner, andere kinderen of familieleden kunnen hun emoties op heel andere manieren uiten. Dit kan soms tot onbegrip leiden.
  • Rouw kan langer duren dan men denkt: Het verlies van een volwassen kind is een unieke en vaak langdurige rouwervaring.
  • Als rouw jouw leven blijft beïnvloeden zoek dan hulp bij vrienden, familie of een therapeut. Ik weet zeker dat jouw kind niet had gewild dat je alleen maar verdrietig en depressief bent. Probeer jouw kind te eren op een manier die bij hem/ haar/ hun past.

Machteloosheid

Machteloosheid. Dit is het gevoel wat ik op dit moment ervaar.
Op dit moment wordt mijn dochter geopereerd. Natuurlijk weet ik dat ze in goede handen is maar toch breekt mijn moederhart als ik haar onder narcose zie gaan.

Dit is de 2e operatie die ze ondergaat, de eerste is helaas niet goed gegaan. Dus mag ze vandaag naar een gespecialiseerd ziekenhuis. Ik ga er dan ook vanuit dat het deze keer goed gaat en dat het resultaat blijvend is.

Machteloos gevoel vanaf de zijlijn
Mijn situatie is natuurlijk niet bijzonder, ik weet dat ook jij je wel (meer dan) eens machteloos gevoelt hebt. Machteloos omdat je graag wilt dat iemand beter wordt, geen pijn of ongemak voelt en ervaart.

In de praktijk zie ik veel van deze voorbeelden. Mensen die zich machteloos voelen omdat een persoon van wie zij houden mentaal lijdt. Ze hebben al veel adviezen gegeven aan een hun en sommige adviezen zijn opgevolgd waarbij het resultaat wisselend is/ was maar niet blijvend. Anders waren ze nu verlost van deze mentale struggel.

Als je iets zelf niet ondergaat sta je altijd vanaf de zijlijn. Het is afwachten of de persoon in kwestie jouw advies op wilt / kan en gaat volgen. Ook al weet jij dat “dit” echt de oplossing is, zelf dan moet degene dat ook nog zo zien en ervaren. Dit maakt dat jij je machteloos voelt.

Machteloosheid bij jezelf
Je kan je natuurlijk ook machteloos voelen over je eigen situatie. Misschien is jouw situatie wel uitzichtloos! Je hebt alles al geprobeerd en niets lijkt te werken. Op advies van de huisarts ben je naar de POH GGZ doorverwezen, die kon niet zoveel met jouw complexe klachten dus werd je doorverwezen naar de psycholoog in een reguliere GGZ instelling. Daar kwam je op de wachtlijst en toen je uiteindelijk je intake gesprek had kreeg je te horen dat er een aantal verschillende behandelingen werden voorgesteld. Om te beginnen werd er EMDR geadviseerd, hiervoor kom je op een wachtlijst te staan die gemiddeld 6-9 maanden duurt! Op de tussentijd te overbruggen werd aangeraden om deel te nemen aan een groepsprogramma, hier is de wachttijd slechts ca. 3 maanden voor.

In de tussentijd moet je het zelf maar even uitzoeken en vooral rustig blijven en geen “vervelende” situaties opzoeken die jouw mentale klachten en onrust verergeren.

Je vrienden willen jou natuurlijk ook helpen, er is geadviseerd om naar de yoga te gaan, te gaan wandelen of te gaan zwemmen, zoek een hobby, ga naar de acupuncturist en er was ook iemand die heel veel baat heeft gehad bij hypnotherapie, maar dat moest degene wel zelf betalen.

Het einde van de wereld
Je begint dan maar met de adviezen die het makkelijkst zijn en het minste geld kosten, je gaat wandelen en af en toe sporten. Helaas helpt dit onvoldoende en de machteloosheid wordt steeds groter en je krijgt steeds meer het gevoel dat dit het einde van de wereld is. “waarom werk er nou niets bij mij, en bij een ander wel? Misschien ben ik niet te helpen en moet ik maar accepteren dat dit mijn leven is, pfff”.

Uit nood begin je dan maar met yoga. Maar dit is niets voor jou toch? “Bij yoga moet je lenig en slank zijn, en ik ben geen van beide”. Mega gespannen en zo stijf als een houten plank stap je ongemakkelijk de yogaschool in. Je komt in houdingen waarvan je niet weet hoe deze je ooit kunnen ontspannen, je krijgt er alleen maar meer last van. En dan die eind ontspanning. “Ga maar lekker liggen en sluit je ogen” hoor je de docent zeggen. Je vraagt je oprecht af hoe je dit kan doen, “al die mensen hier en dan ook nog eens mijn ogen sluiten ga ik echt niet doen, ik wil zien wat er gebeurt. Als ik mijn ogen sluit raak ik de controle kwijt en zie ik niet meer wat er gebeurt”.

Nadat je een paar keer de yoga geprobeerd hebt merk je toch dat dit iets voor je doet. “Thuis lukken al deze houdingen en oefeningen niet maar als ik bij de yoga ben merk ik dat ik iets meer kan ontspannen en loslaten”. Helaas is dat gevoel maar van korte duur want als je naar buiten stapt neemt het ongemakkelijke gevoel en het gevoel van spanning weer je hele lichaam en hoofd over.

Vol onrust bel je wederom naar de GGZ met de vraag of er al plek is voor de emdr of de groepstherapie. Eindelijk hoor je dat je volgende week mag starten met de groepstherapie. Je ziet weer een lichtpuntje.

Groepstherapie
De dag dat de groepstherapie start ervaar je gezonde spanning. “Dit gaat mij beter maken”, is het enige wat er in je hoofd omgaat. 2x per week ga je naar deze groepssessies maar je merkt dat het weinig doet. Het is een soort praatgroep en lijkt wel een lotgenotenschap. Het ene verhaal is nog schrijnender dan het andere. Vaak ga je met een zwaarder en deprimerender gevoel naar huis dan dat je die dan daar bent gekomen. Dus na een aantal weken komt de machteloosheid weer terug. Deze keer nog groter en zwaarder dan voorheen; “kon dat nog”?

Je vraagt een gesprek aan en verteld tegen de groepsleider dat dit niet werkt voor jou en je vraagt of er geen andere therapie is die ook wordt vergoedt vanuit de zorgverzekering. Je krijgt hier helaas geen positief bericht op terug. “Dit is de enige therapie die vanuit de verzekeraar vergoedt wordt, en u staat op de wachtlijst voor de trauma verwerking middels EMDR” krijg je te horen.

Je stopt dan ook maar weer met deze vorm van therapie….

Je raakt jezelf kwijt
Het is al heel lang geleden dat je vrolijk en vol energie in de ochtend te bed uit kwam, maar de laatste paar weken is dat gevoel alleen maar toegenomen. Je hebt nergens zin in, zit volledig in de ziektewet en je komt bijna niet meer buiten de deur. Je kan de schijn ook niet meer ophouden tegenover je kinderen. Die zien jou alleen maar huilen en op bed liggen, ze praten nog weinig tegen je want als ze dat doen schreeuw je vaak naar ze. Achteraf voel je je hier schuldig over en voel je je een waardeloze moeder….

Vrienden negeer je en je zorgt steeds minder voor jezelf. Je kookt bijna niet want je hebt geen honger en als je kinderen bij jou zijn probeer je wat lekkers te maken voor hun maar ook dat kost steeds meer moeite. “Wat heeft het allemaal nog voor zin, wie zal mij eigenlijk missen als ik er niet meer ben”? Met deze gedachten loop je steeds vaker rond en je bedenkt allerlei manieren om uit te leven te stappen.

Je wordt bang van je eigen gedachten en gaat weer naar de huisarts, mogelijk is er nog iets anders wat ik kan doen….

Verwijzing van de huisarts
Je doet (wederom) je verhaal bij de huisarts en die zegt dat je op de wachtlijst staat en dat zij verder niets anders kunnen doen. Ze hebben alles al geprobeerd en alle verwijzingen zijn al afgegeven.

Dan geeft de huisarts aan dat er nog iets anders is waarvan hij weet dat het kan helpen. Er wordt momenteel wetenschappelijk onderzoek naar gedaan en de eerste resultaten zijn heel positief. Natuurlijk wil je dat proberen, wat is het? Je merkt dat er weer een kleine opleving komt, er is toch nog hoop!
De huisarts verteld je over de onderzoeken naar hypnotherapie maar je krijgt ook te horen dat dit valt onder alternatieve geneeswijze en dat dit deels of niet vergoedt wordt door de zorgverzekeraar.

Is hypnotherapie de oplossing?
Thuis ga je op onderzoek uit, ze zoekt het hele internet af en dit lijkt de oplossing te zijn voor de mentale klachten die jij ervaart. Je belt die vriendin op die ooit heeft gezegd dat je hypnotherapie moet doen omdat het bij haar ook zo goed heeft geholpen. Na dit gesprek ben je nog enthousiaster en ga je opzoek naar een hypnotherapeut bij jou in de buurt.

Je komt op een site terecht van een therapeut die je aanspreekt en je plant een afspraak in. Tijdens dit gesprek worden al je vragen, twijfel en onrust weggenomen. Ja, dit is wat jij gaat doen.
“oja, nog een vraag, wat kost het eigenlijk”?
Als je hoort wat een traject kost blokkeer je. “Jeetje, dat is meer dat ik dacht. Dat heb ik nu niet”. Je spreekt af er even over na te denken en je gaat iets wat gedemotiveerd naar huis.

Wat kost de huidige situatie
De dagen en de weken verstrijken langzaam. Het bedrag wat je moet betalen bij de hypnotherapeut is zo hoog, en je weet niet of het werkt. Moet je dit dan wel doen? Is er niet iets anders wat de zorgverzekeraar zal vergoeden?
Je merkt dat je steeds verder weg zakt. Je kinderen hebben aangegeven vaker bij papa te willen zijn omdat het bij en met jou niet zo leuk (meer) is.

Je vraagt opnieuw een gesprek aan bij de hypnotherapeut en legt jouw twijfel voor. Daar wordt je de vraag gesteld wat de huidige situatie jou nu kost en wat het je al gekost heeft. “Tja, energie, frustratie, mijn nachtrust, mijn werk en de band met mijn kinderen, die raak ik nu ook kwijt”. De volgende vraag luidt “wat ben je van plan dit nog meer te laten kosten”? Tja, die vraag is lastiger te beantwoorden, eigenlijk niets. Ben het wel zat was het antwoord.

Nu pas valt het kwartje, dat je zelf verantwoordelijk bent voor je eigen succes en gezondheid. Je bedankt voor het gesprek en geeft aan in te willen stappen in een traject. We gaan wat dieper in op je vraagstukken en praten verder over de mogelijkheden. Over 3 weken plannen we de eerste sessie in!

Dit was een gesprek wat ik een paar jaar geleden heb gevoerd met een klant. Als je haar van te voren had gezegd dat de uitkomst van hypnotherapie zo geweldig zou zijn en een wereld van verschil zou maken had ze jou of mij mogelijk niet geloofd. Maar nu ze zelf heeft ondervonden dat afhankelijkheid van de reguliere zorg en de zorgverzekerde zorg haar niet verder kon helpen ging ze zelf opzoek en nam ze de regie over haar eigen leven weer terug.

Ondertussen is mijn dochter weer terug op de afdeling, nog een beetje dizzy en afwezig door de narcose maar heel blij dat alles goed gegaan is. Fijn dat ik nu weer zelf voor haar kan zorgen, ik voel me niet meer machteloos!

Aangesloten bij:

Discover more from Groei en Meer

Subscribe now to keep reading and get access to the full archive.

Continue reading

linkedin facebook pinterest youtube rss twitter instagram facebook-blank rss-blank linkedin-blank pinterest youtube twitter instagram