Een kind verliezen is een van de pijnlijkste gebeurtenissen van het leven. Veel documentatie en praat groepen richten zich op het overlijden van baby's of minderjarige kinderen. Maar wat als jouw kind al volwassen is, uit huis woont en misschien zelf al een ouder is?

Wat het verlies van een volwassen kind zo ongelofelijk groot maakt
Je kind groeit (met horten en stoten) op, en vliegt uiteindelijk uit. Een spannende tijd die voor veel ouders een grote leegte achterlaat in het huis. Sommige ouders noemen het "emty nest syndroom". Maar je kan je kind vaak nog bezoeken, videobellen, appen en ga zo maar door. Als jouw kind dan komt te overlijden, plotseling of door ziekte, is dit gemis intens groot. En waar kan je dan naartoe als ouder? In mijn praktijk hoor ik veelal dat men minder steun ervaart dan ze zouden willen. Het verlies is groot maar ook vooral intens voor hun directe omgeving (misschien partner, kinderen).
De steun lijkt ook minder lang te duren en is minder intens dan bijvoorbeeld bij het verlies van een (pasgeboren) baby of minderjarig kind.
Het eerste moment: hoe ga je om met de schok en verdriet?
Deze vraag is natuurlijk afhankelijk van de situatie;
- Plotseling overlijden
- Overlijden na (lang) ziekbed
Laat ik voorop stellen dat beide situaties heel heftig zijn, en dat ouders in beide situaties veel steun nodig hebben. Er is echter wel een verschil.
- Bij het plotseling overlijden van jouw kind(eren) is er in eerste instantie schok, ongeloof, boosheid en verdriet. Misschien is er een ongeluk gebeurd of was er een plotselinge medische situatie. In alle gevallen kan het zo zijn dat je het nieuws, wat je ontvangt niet gelooft. "er zal wel een fout gemaakt zijn", "het is niet mijn kind", "Dit kan niet want ik heb net nog contact gehad" "ik heb nog zoveel te zeggen of te vragen" en ga zo maar door. Het regelen van alle praktische zaken komt gelijk aan bod. Als je kind al getrouwd is zal de partner dit vaak regelen terwijl jij hier ook wensen en behoefte aan hebt. Dit kan soms al een spanningsveld opleveren.
- Als jouw kind komt te overlijden na een (langdurig) ziekbed kunnen de praktische zaken allemaal al geregeld zijn. Er is tijd geweest om afscheid te nemen, om dingen uit te praten en om je onvoorwaardelijk liefde te tonen. Het afscheid is dan in vele gevallen niet minder heftig maar wel rustiger. Er is wel verdriet maar geen ongeloof etc.
Praktische stappen na het overlijden van je volwassen kind
Afhankelijk van de, hierboven omschreven, situatie zijn er praktische zaken die je zal moeten regelen. Het regelen hiervan is natuurlijk ook afhankelijk of je kind samenwoonde / getrouwd was of kinderen heeft. In deze laatste gevallen zal je moeten afstemmen wie dit allemaal regelt. Vaak zie je een samenwerking hierin ontstaan (ook dat ligt helemaal aan de situatie voor het overlijden).
Denk daarbij aan:
- uitvaart, keuze crematie of begrafenis
- keuze uit grafsteen / urn / plek uitstrooien of bewaarplek
- gastenlijst
- veiligstellen identiteitsbewijzen
- stopzetten studie
- inlichten werkgever / medewerkers / klanten (bij ondernemer)
- verzekering uitzoeken/ stopzetten
- bankzaken
- abonnementen
- digitale erfenis (social media accounts)
- wat te doen met het huis (huur / hypotheek)
- wat te doen met de nuts voorzieningen (gas, water, licht)
- stopzetten evt. zorg / terugbrengen gehuurde materialen of opzeggen woning/ kamer in zorginstelling en leeghalen
- Is er een testament / erfenis?
- inschakelen notaris
- en dan datgene wat veel mensen als heel emotioneel beschouwen; het uitzoeken van persoonlijke spullen
Hoe kan je als ouder praktische stappen zetten terwijl je in rouw bent.
Rouwen en verdriet hebben is iets heel persoonlijks. Hoe moeilijk het misschien ook is als je evt. schoonkind of jouw partner anders rouwt dan jijzelf, weet dan dat dit hun proces is hoe om te gaan met deze situatie, zeker in het geval van een plotseling overlijden. Geef jezelf, maar ook de ander de ruimte. Laat je steunen en probeer ook steun te bieden.
Een uitvaartondernemer weet goed om te gaan met dergelijke situaties, je kan bij hun ook terecht met vragen over het regelen van praktische zaken. Weet ook dat je dit afscheid maar één keer kan doen. Belangrijk is daarom dan ook om goed na te denken over de beslissingen die genomen worden, ter eren van jouw/ jullie overleden kind(eren).
Verschillende fasen van rouw
De fasen van rouw worden vaak gebruikt om het proces van verlies en verwerking te begrijpen. Ze helpen je om inzicht te geven in de complexe emoties die bij rouw komen kijken.
Hieronder leg ik de vijf klassieke fasen van rouw uit, aangevuld met inzichten die specifiek kunnen gelden bij het verlies van een volwassen kind.
1. Ontkenning (shock en ongeloof)
In deze fase voelt de realiteit van het verlies vaak onwerkelijk aan. Je zou kunnen denken:
- "Dit kan niet waar zijn. Dit gebeurt niet met ons."
Het is een natuurlijke reactie van het brein om de impact van het verlies tijdelijk te verminderen.
De ontkenning beschermt je in het begin tegen overweldigende pijn.
2. Woede (onmacht en frustratie)
Wanneer het besef van het verlies doordringt, kan er woede ontstaan. Je kan je afvragen:
- "Waarom overkomt ons dit?"
- "Wie is hier verantwoordelijk voor?" (bijvoorbeeld artsen, een ongelukssituatie, of zelfs het kind zelf).
Deze woede is vaak een uiting van de diepe pijn en onmacht die je voelt.
Weet dat ook woede een normale reactie is, ook als deze onredelijk lijkt.
3. Onderhandelen (zoeken naar verliesverzachting)
In deze fase probeer je grip te krijgen op het verlies door zichzelf vragen te stellen, zoals:
- "Had ik meer kunnen doen?"
- "Als ik dit of dat anders had gedaan, zou het anders zijn gelopen."
Vaak is dit een innerlijke strijd met schuldgevoelens en spijt.
4. Depressie (diep Verdriet en groot gemis)
Dit is vaak de meest intense en langste fase, waarin het gemis voelbaar wordt in alle aspecten van het dagelijks leven. Je ervaart gevoelens als
- Eenzaamheid en hopeloosheid.
- Fysieke klachten zoals vermoeidheid, slapeloosheid of gebrek aan eetlust.
5. Aanvaarding (leren leven met het verlies)
Aanvaarding betekent niet dat het verlies "over" is, maar dat je als ouder(s) langzaam leert leven met het gemis. Je vindt manieren om jouw kind(eren) te herinneren en een nieuwe balans te creëren.
- Het kan voelen als een proces van "meedragen in plaats van loslaten."
- Ouders ontdekken misschien hoe ze betekenis kunnen geven aan het leven zonder hun kind.
Belangrijk om te weten
- Rouw is niet lineair: Je kunt heen en weer bewegen tussen de fasen. Het is geen vast pad, en dat is oké.
- Iedereen rouwt anders: partner, andere kinderen of familieleden kunnen hun emoties op heel andere manieren uiten. Dit kan soms tot onbegrip leiden.
- Rouw kan langer duren dan men denkt: Het verlies van een volwassen kind is een unieke en vaak langdurige rouwervaring.
- Als rouw jouw leven blijft beïnvloeden zoek dan hulp bij vrienden, familie of een therapeut. Ik weet zeker dat jouw kind niet had gewild dat je alleen maar verdrietig en depressief bent. Probeer jouw kind te eren op een manier die bij hem/ haar/ hun past.


