Wat te doen na het overlijden van je volwassen kind?

Het verlies van een volwassen kind is een gebeurtenis die de natuurlijke orde van het leven verstoort. Als ouder verwacht je dat je kinderen je zullen overleven. Wanneer dat niet gebeurt, breekt er een rauwe leegte aan die met geen pen te beschrijven is. Toch zijn er wegen die kunnen helpen om, stap voor stap, het ondraaglijke enigszins draaglijker te maken. Deze blog biedt inzichten, steun en praktische handvatten voor ouders die dit immense verlies proberen te verwerken.

Waarom het verlies van een volwassen kind zo uniek is

Verlies kent vele vormen, maar het verliezen van een volwassen zoon of dochter heeft eigen, en complexe lagen:

  • Verlies van toekomstbeelden: Je verliest niet alleen je kind, maar ook gezamenlijke plannen, dromen en rituelen.
  • Verlies van identiteit: Een deel van je ouderlijke rol verandert of verdwijnt, wat je eigen identiteit kan schudden.
  • Maatschappelijke onzichtbaarheid: De rouw om een volwassen kind wordt minder vaak publiekelijk erkend dan bijvoorbeeld het verlies van een jong kind.
  • Dubbel verdriet: Naast je eigen verdriet draag je vaak ook het verdriet van een partner, broers/zussen en eventuele kleinkinderen mee.

De realiteit van intense en langdurige rouw

Rouw om een volwassen kind wijkt vaak af van ‘standaard’ rouwprocessen. De intensiteit, de duur en de diepte kunnen anderen verrassen, maar zijn volkomen normaal. Veel ouders ervaren:

  • Golven van overweldigende pijn, zelfs jaren na het verlies.
  • Schuldgevoelens, ‘had ik iets kunnen doen?’
  • Isolement, omdat vrienden niet goed weten hoe ze moeten reageren.
  • Identiteitscrises: wie ben ik nog zonder mijn kind?

Belangrijk: Er is geen tijdslimiet voor rouw. Rouw evolueert, maar het verlies blijft een onderdeel van je leven.

Unieke uitdagingen bij het verlies van een volwassen kind

1. Complexe familiebanden Vaak hebben volwassen kinderen eigen gezinnen, partners en kinderen. De rouw wordt daardoor verspreid over meerdere generaties, elk met hun eigen manier van verwerken.

2. Sociale verwachtingen De buitenwereld verwacht soms dat ouders ‘sneller herstellen’ omdat het kind ‘zijn eigen leven had’. Deze misvatting kan het rouwproces verzwaren.

3. Rouw binnen relaties Partners kunnen verschillend omgaan met verdriet. Hierdoor kan spanning of onbegrip ontstaan in relaties en gezinnen.

4. Eigen fysieke en mentale gezondheid Als ouder ben je mogelijk zelf op een leeftijd waarop je gezondheid kwetsbaarder is, wat het verwerken van intens verdriet moeilijker maakt.

Psychologische en emotionele effecten van verlies

Naast verdriet ervaren veel ouders ook:

  • Angststoornissen.
  • Posttraumatische stress.
  • Depressieve symptomen.
  • Emotionele verdoofdheid.

Herkennen van deze symptomen is de eerste stap om professionele hulp te zoeken.

15 Krachtige stappen voor verwerking en heling

1. Erken de diepte van je verdriet Je verdriet is legitiem, hoe lang het ook duurt. Erken je gevoelens zonder jezelf te veroordelen.

2. Accepteer dat het leven veranderd is Probeer niet terug te keren naar het ‘oude normaal’. Zoek in plaats daarvan naar een nieuw evenwicht.

3. Creër veilige uitlaatkleppen Zoek manieren om je emoties te uiten: schrijven, schilderen, muziek, wandelen of praten.

4. Herinner en eer je kind Maak een herdenkingsplek, start een jaarlijks ritueel of steun een goed doel dat je kind dierbaar was.

5. Zoek lotgenoten Gespreksgroepen of online communities bieden steun en herkenning.

6. Sta jezelf gemengde gevoelens toe Momenten van vreugde betekenen niet dat je je kind vergeet. Beide emoties mogen naast elkaar bestaan.

7. Bescherm je grenzen Niet iedereen begrijpt je proces. Wees duidelijk over wat je wel en niet wilt delen.

8. Verken professionele begeleiding Een therapeut gespecialiseerd in verlies kan helpen bij complexe emoties en trauma.

9. Geef betekenis aan je verlies Sommige ouders vinden troost in vrijwilligerswerk of het opzetten van een stichting.

10. Zorg voor je lichaam Gezonde voeding, beweging en voldoende rust ondersteunen emotioneel herstel.

11. Schrijf een brief aan je kind Leg je liefde, herinneringen en alles wat je nog had willen zeggen vast in een brief.

12. Sta veranderingen toe Je leven zal nooit meer hetzelfde zijn, maar nieuwe waardevolle ervaringen kunnen alsnog ontstaan.

13. Creër een rouwritueel Regelmatige rituelen helpen om structuur te geven aan je verlies.

14. Blijf in contact met je omgeving Ook al kost het moeite, probeer verbonden te blijven met anderen.

15. Heb geduld met jezelf Rouw kent geen deadlines. Geef jezelf de tijd.

Praktische oefeningen voor dagelijks houvast

- Ademhalingsoefeningen Adem diep in, houd drie tellen vast, adem langzaam uit. Herhaal dit vijf keer.

- Dankbaarheidsdagboek Noteer dagelijks drie dingen waarvoor je dankbaar bent.

- Visualisatie Stel je voor dat je kind glimlachend naar je kijkt, trots op jouw kracht.

- Natuurwandelingen De natuur biedt troost zonder woorden. Probeer dagelijks buiten te zijn.

- Meditatieve reflectie Sta dagelijks enkele minuten stil bij je gevoelens, zonder ze te veroordelen.

Veelgestelde vragen (FAQ)

1. Hoelang duurt het rouwen om een volwassen kind? Er is geen ‘normale’ duur. Voor veel ouders blijft het verlies levenslang onderdeel van hun bestaan.

2. Moet ik professionele hulp zoeken? Als je vastloopt, nauwelijks functioneert of gedachten hebt die je angst aanjagen, zoek dan hulp.

3. Hoe kan ik omgaan met mensen die mijn verdriet niet begrijpen? Stel grenzen en zoek steun bij mensen die je pijn erkennen.

4. Wat kan ik doen als speciale dagen extra zwaar zijn? Plan activiteiten die steun geven, zoals een herdenkingsritueel.

5. Kan ik ooit weer geluk voelen zonder schuldgevoel? Ja, vreugde en verdriet kunnen naast elkaar bestaan.

6. Hoe ga ik om met onverwachte emoties? Laat ze toe zonder oordeel. Emoties komen in golven.

7. Hoe houd ik herinneringen levend? Door verhalen te delen, foto’s te bekijken of een herinneringsboek te maken.

8. Hoe ga ik om met schuldgevoelens? Praat erover met een professional om irrationele schuld te verwerken.

9. Wat als ik merk dat ik me afsluit? Zoek geleidelijk weer contact, op jouw tempo.

10. Hoe betrek ik kleinkinderen bij het rouwproces? Wees open, eerlijk en liefdevol. Kinderen mogen ook verdriet tonen.

11. Kan spiritualiteit helpen bij rouwverwerking? Voor veel ouders biedt geloof of spiritualiteit troost en perspectief.

12. Helpt een herdenkingsproject bij heling? Ja, actief bezig zijn met de herinnering aan je kind kan helend werken.

13. Moet ik mijn omgeving uitleggen hoe ik me voel? Je bent niets verplicht. Deel wat je wilt en wees trouw aan jezelf.

14. Hoe ga ik om met schuldgevoel over overgebleven kinderen? Gun jezelf de ruimte om voor elk kind rouw en liefde te voelen.

15. Kan ik ooit mijn oude zelf weer worden? Nee, verlies verandert je. Maar je kunt wel een nieuwe, krachtige versie van jezelf ontwikkelen.

Conclusie: Leven met verlies

Het verlies van een volwassen kind verandert je leven voorgoed. Toch kun je, met liefde, geduld en steun, opnieuw betekenis en momenten van vreugde vinden. Niet door je kind te vergeten, maar door hem en/of haar liefdevol in je leven te blijven dragen.

Iedere traan getuigt van de diepe liefde die nooit zal sterven.

Blijf zoeken naar manieren om te helen. Steun zoeken is geen zwakte, maar een daad van liefde voor jezelf en je verloren kind.

Machteloosheid

Machteloosheid. Dit is het gevoel wat ik op dit moment ervaar.
Op dit moment wordt mijn dochter geopereerd. Natuurlijk weet ik dat ze in goede handen is maar toch breekt mijn moederhart als ik haar onder narcose zie gaan.

Dit is de 2e operatie die ze ondergaat, de eerste is helaas niet goed gegaan. Dus mag ze vandaag naar een gespecialiseerd ziekenhuis. Ik ga er dan ook vanuit dat het deze keer goed gaat en dat het resultaat blijvend is.

Machteloos gevoel vanaf de zijlijn
Mijn situatie is natuurlijk niet bijzonder, ik weet dat ook jij je wel (meer dan) eens machteloos gevoelt hebt. Machteloos omdat je graag wilt dat iemand beter wordt, geen pijn of ongemak voelt en ervaart.

In de praktijk zie ik veel van deze voorbeelden. Mensen die zich machteloos voelen omdat een persoon van wie zij houden mentaal lijdt. Ze hebben al veel adviezen gegeven aan een hun en sommige adviezen zijn opgevolgd waarbij het resultaat wisselend is/ was maar niet blijvend. Anders waren ze nu verlost van deze mentale struggel.

Als je iets zelf niet ondergaat sta je altijd vanaf de zijlijn. Het is afwachten of de persoon in kwestie jouw advies op wilt / kan en gaat volgen. Ook al weet jij dat “dit” echt de oplossing is, zelf dan moet degene dat ook nog zo zien en ervaren. Dit maakt dat jij je machteloos voelt.

Machteloosheid bij jezelf
Je kan je natuurlijk ook machteloos voelen over je eigen situatie. Misschien is jouw situatie wel uitzichtloos! Je hebt alles al geprobeerd en niets lijkt te werken. Op advies van de huisarts ben je naar de POH GGZ doorverwezen, die kon niet zoveel met jouw complexe klachten dus werd je doorverwezen naar de psycholoog in een reguliere GGZ instelling. Daar kwam je op de wachtlijst en toen je uiteindelijk je intake gesprek had kreeg je te horen dat er een aantal verschillende behandelingen werden voorgesteld. Om te beginnen werd er EMDR geadviseerd, hiervoor kom je op een wachtlijst te staan die gemiddeld 6-9 maanden duurt! Op de tussentijd te overbruggen werd aangeraden om deel te nemen aan een groepsprogramma, hier is de wachttijd slechts ca. 3 maanden voor.

In de tussentijd moet je het zelf maar even uitzoeken en vooral rustig blijven en geen “vervelende” situaties opzoeken die jouw mentale klachten en onrust verergeren.

Je vrienden willen jou natuurlijk ook helpen, er is geadviseerd om naar de yoga te gaan, te gaan wandelen of te gaan zwemmen, zoek een hobby, ga naar de acupuncturist en er was ook iemand die heel veel baat heeft gehad bij hypnotherapie, maar dat moest degene wel zelf betalen.

Het einde van de wereld
Je begint dan maar met de adviezen die het makkelijkst zijn en het minste geld kosten, je gaat wandelen en af en toe sporten. Helaas helpt dit onvoldoende en de machteloosheid wordt steeds groter en je krijgt steeds meer het gevoel dat dit het einde van de wereld is. “waarom werk er nou niets bij mij, en bij een ander wel? Misschien ben ik niet te helpen en moet ik maar accepteren dat dit mijn leven is, pfff”.

Uit nood begin je dan maar met yoga. Maar dit is niets voor jou toch? “Bij yoga moet je lenig en slank zijn, en ik ben geen van beide”. Mega gespannen en zo stijf als een houten plank stap je ongemakkelijk de yogaschool in. Je komt in houdingen waarvan je niet weet hoe deze je ooit kunnen ontspannen, je krijgt er alleen maar meer last van. En dan die eind ontspanning. “Ga maar lekker liggen en sluit je ogen” hoor je de docent zeggen. Je vraagt je oprecht af hoe je dit kan doen, “al die mensen hier en dan ook nog eens mijn ogen sluiten ga ik echt niet doen, ik wil zien wat er gebeurt. Als ik mijn ogen sluit raak ik de controle kwijt en zie ik niet meer wat er gebeurt”.

Nadat je een paar keer de yoga geprobeerd hebt merk je toch dat dit iets voor je doet. “Thuis lukken al deze houdingen en oefeningen niet maar als ik bij de yoga ben merk ik dat ik iets meer kan ontspannen en loslaten”. Helaas is dat gevoel maar van korte duur want als je naar buiten stapt neemt het ongemakkelijke gevoel en het gevoel van spanning weer je hele lichaam en hoofd over.

Vol onrust bel je wederom naar de GGZ met de vraag of er al plek is voor de emdr of de groepstherapie. Eindelijk hoor je dat je volgende week mag starten met de groepstherapie. Je ziet weer een lichtpuntje.

Groepstherapie
De dag dat de groepstherapie start ervaar je gezonde spanning. “Dit gaat mij beter maken”, is het enige wat er in je hoofd omgaat. 2x per week ga je naar deze groepssessies maar je merkt dat het weinig doet. Het is een soort praatgroep en lijkt wel een lotgenotenschap. Het ene verhaal is nog schrijnender dan het andere. Vaak ga je met een zwaarder en deprimerender gevoel naar huis dan dat je die dan daar bent gekomen. Dus na een aantal weken komt de machteloosheid weer terug. Deze keer nog groter en zwaarder dan voorheen; “kon dat nog”?

Je vraagt een gesprek aan en verteld tegen de groepsleider dat dit niet werkt voor jou en je vraagt of er geen andere therapie is die ook wordt vergoedt vanuit de zorgverzekering. Je krijgt hier helaas geen positief bericht op terug. “Dit is de enige therapie die vanuit de verzekeraar vergoedt wordt, en u staat op de wachtlijst voor de trauma verwerking middels EMDR” krijg je te horen.

Je stopt dan ook maar weer met deze vorm van therapie….

Je raakt jezelf kwijt
Het is al heel lang geleden dat je vrolijk en vol energie in de ochtend te bed uit kwam, maar de laatste paar weken is dat gevoel alleen maar toegenomen. Je hebt nergens zin in, zit volledig in de ziektewet en je komt bijna niet meer buiten de deur. Je kan de schijn ook niet meer ophouden tegenover je kinderen. Die zien jou alleen maar huilen en op bed liggen, ze praten nog weinig tegen je want als ze dat doen schreeuw je vaak naar ze. Achteraf voel je je hier schuldig over en voel je je een waardeloze moeder….

Vrienden negeer je en je zorgt steeds minder voor jezelf. Je kookt bijna niet want je hebt geen honger en als je kinderen bij jou zijn probeer je wat lekkers te maken voor hun maar ook dat kost steeds meer moeite. “Wat heeft het allemaal nog voor zin, wie zal mij eigenlijk missen als ik er niet meer ben”? Met deze gedachten loop je steeds vaker rond en je bedenkt allerlei manieren om uit te leven te stappen.

Je wordt bang van je eigen gedachten en gaat weer naar de huisarts, mogelijk is er nog iets anders wat ik kan doen….

Verwijzing van de huisarts
Je doet (wederom) je verhaal bij de huisarts en die zegt dat je op de wachtlijst staat en dat zij verder niets anders kunnen doen. Ze hebben alles al geprobeerd en alle verwijzingen zijn al afgegeven.

Dan geeft de huisarts aan dat er nog iets anders is waarvan hij weet dat het kan helpen. Er wordt momenteel wetenschappelijk onderzoek naar gedaan en de eerste resultaten zijn heel positief. Natuurlijk wil je dat proberen, wat is het? Je merkt dat er weer een kleine opleving komt, er is toch nog hoop!
De huisarts verteld je over de onderzoeken naar hypnotherapie maar je krijgt ook te horen dat dit valt onder alternatieve geneeswijze en dat dit deels of niet vergoedt wordt door de zorgverzekeraar.

Is hypnotherapie de oplossing?
Thuis ga je op onderzoek uit, ze zoekt het hele internet af en dit lijkt de oplossing te zijn voor de mentale klachten die jij ervaart. Je belt die vriendin op die ooit heeft gezegd dat je hypnotherapie moet doen omdat het bij haar ook zo goed heeft geholpen. Na dit gesprek ben je nog enthousiaster en ga je opzoek naar een hypnotherapeut bij jou in de buurt.

Je komt op een site terecht van een therapeut die je aanspreekt en je plant een afspraak in. Tijdens dit gesprek worden al je vragen, twijfel en onrust weggenomen. Ja, dit is wat jij gaat doen.
“oja, nog een vraag, wat kost het eigenlijk”?
Als je hoort wat een traject kost blokkeer je. “Jeetje, dat is meer dat ik dacht. Dat heb ik nu niet”. Je spreekt af er even over na te denken en je gaat iets wat gedemotiveerd naar huis.

Wat kost de huidige situatie
De dagen en de weken verstrijken langzaam. Het bedrag wat je moet betalen bij de hypnotherapeut is zo hoog, en je weet niet of het werkt. Moet je dit dan wel doen? Is er niet iets anders wat de zorgverzekeraar zal vergoeden?
Je merkt dat je steeds verder weg zakt. Je kinderen hebben aangegeven vaker bij papa te willen zijn omdat het bij en met jou niet zo leuk (meer) is.

Je vraagt opnieuw een gesprek aan bij de hypnotherapeut en legt jouw twijfel voor. Daar wordt je de vraag gesteld wat de huidige situatie jou nu kost en wat het je al gekost heeft. “Tja, energie, frustratie, mijn nachtrust, mijn werk en de band met mijn kinderen, die raak ik nu ook kwijt”. De volgende vraag luidt “wat ben je van plan dit nog meer te laten kosten”? Tja, die vraag is lastiger te beantwoorden, eigenlijk niets. Ben het wel zat was het antwoord.

Nu pas valt het kwartje, dat je zelf verantwoordelijk bent voor je eigen succes en gezondheid. Je bedankt voor het gesprek en geeft aan in te willen stappen in een traject. We gaan wat dieper in op je vraagstukken en praten verder over de mogelijkheden. Over 3 weken plannen we de eerste sessie in!

Dit was een gesprek wat ik een paar jaar geleden heb gevoerd met een klant. Als je haar van te voren had gezegd dat de uitkomst van hypnotherapie zo geweldig zou zijn en een wereld van verschil zou maken had ze jou of mij mogelijk niet geloofd. Maar nu ze zelf heeft ondervonden dat afhankelijkheid van de reguliere zorg en de zorgverzekerde zorg haar niet verder kon helpen ging ze zelf opzoek en nam ze de regie over haar eigen leven weer terug.

Ondertussen is mijn dochter weer terug op de afdeling, nog een beetje dizzy en afwezig door de narcose maar heel blij dat alles goed gegaan is. Fijn dat ik nu weer zelf voor haar kan zorgen, ik voel me niet meer machteloos!

Aangesloten bij:

Discover more from Groei en Meer

Subscribe now to keep reading and get access to the full archive.

Continue reading

linkedin facebook pinterest youtube rss twitter instagram facebook-blank rss-blank linkedin-blank pinterest youtube twitter instagram