Je bent moe.

Niet omdat je slecht hebt geslapen. Maar omdat je lichaam eigenlijk nooit écht uit lijkt te staan.

Zelfs wanneer alles rustig is, voelt het alsof je voortdurend op je hoede bent.

Je schrikt van harde geluiden.

Je hoort direct wanneer iemand de trap op loopt.

Je merkt iedere verandering in de sfeer.

Je scant automatisch de ruimte wanneer je ergens binnenkomt.

Ontspannen lukt wel even... maar nooit helemaal.

Alsof er diep van binnen altijd een alarm afgaat.

Misschien vraag je jezelf regelmatig af:

"Waarom ben ik altijd zo alert?"

"Waarom kan ik niet gewoon ontspannen?"

"Waarom voelt mijn lichaam alsof er elk moment iets mis kan gaan?"

Als je dit herkent, ben je zeker niet de enige.

Veel vrouwen die ik begeleid, lopen hier jarenlang mee rond zonder te weten waar het vandaan komt.

Ze denken dat ze zich aanstellen, dat ze gewoon wat gevoeliger zijn of dat stress nu eenmaal bij het leven hoort.

Maar vaak is er iets anders aan de hand.

Je lichaam probeert je nog steeds te beschermen. Ook al is het gevaar allang voorbij.

In deze blog ontdek je:

• wat hyperalert zijn precies betekent;
• waarom je zenuwstelsel in de overlevingsstand blijft staan;
• welke signalen hierbij horen;
• waarom ontspannen soms juist moeilijk voelt;
• én hoe je stap voor stap weer meer rust kunt ervaren.

Hyperalert zijn betekent dat je zenuwstelsel voortdurend op zoek is naar mogelijk gevaar.

Wat betekent hyperalert zijn?

Je lichaam staat als het ware permanent "aan".

Dat gebeurt niet bewust, je kiest hier niet voor. Het is een automatische reactie van je brein.

Wanneer je ooit hebt geleerd dat de wereld niet helemaal veilig was, blijft je lichaam alert, zelfs jaren later.

Je hersenen proberen je namelijk te beschermen. Dat deden ze vroeger misschien ook al.

En hoewel je situatie inmiddels veranderd kan zijn, heeft je zenuwstelsel dat nog niet (helemaal) begrepen.

Daardoor leef je voortdurend met een verhoogde spanning.

Hoe herken je hyperalertheid?

Iedereen ervaart het anders. Toch hoor ik in mijn praktijk vaak dezelfde klachten terug.

Misschien herken jij jezelf in één of meerdere van deze signalen.

Je:

• schrikt snel van onverwachte geluiden;
• voelt voortdurend spanning in je schouders of nek;
• kunt moeilijk ontspannen;
• bent snel moe;
• slaapt licht of onrustig;
• piekert veel;
• voelt je verantwoordelijk voor alles en iedereen;
• scant automatisch nieuwe situaties;
• merkt direct wanneer iemand boos, verdrietig of gespannen is;
• hebt moeite om écht te genieten;
• staat altijd "aan".

Veel vrouwen denken hierbij: "Zo ben ik nu eenmaal."

Maar dit is vaak geen karaktereigenschap, het is een beschermingsmechanisme.

Waarom blijft je lichaam in de overlevingsstand?

Ons zenuwstelsel is ontzettend slim. Wanneer er gevaar dreigt, kiest het automatisch voor overleven.

Dat kan zijn door:

• vechten;
• vluchten;
• bevriezen;
• aanpassen.

Dat gebeurt razendsnel zonder dat je hierover kan nadenken. En gelukkig ook maar.

Maar soms krijgt het lichaam na een ingrijpende gebeurtenis niet de kans om volledig terug te schakelen naar rust.

Het blijft zich gedragen alsof het gevaar nog steeds aanwezig is. Ook wanneer je verstand weet dat je veilig bent.

Dat noemen we vaak de overlevingsstand.

Je lichaam blijft beschermen, spieren blijven aangespannen, ademhaling blijft oppervlakkiger, je stresssysteem blijft actief en daardoor blijf jij alert.

Hyperalert zijn ontstaat niet alleen na een groot trauma

Veel mensen denken dat trauma alleen ontstaat na oorlog, geweld of ernstige ongelukken.

Maar zo werkt het niet. Ook langdurige stress of emotionele onveiligheid kunnen ervoor zorgen dat je zenuwstelsel voortdurend waakzaam blijft.

Bijvoorbeeld wanneer je bent opgegroeid:

• met veel kritiek;
• in een onvoorspelbaar gezin;
• met emotionele verwaarlozing;
• met een ouder die snel boos werd;
• met weinig veiligheid of geborgenheid.

Ook een narcistische relatie, langdurig pesten of het verlies van een dierbare kunnen ervoor zorgen dat je lichaam jarenlang alert blijft.

Daarom is hyperalertheid veel vaker een gevolg van chronische spanning dan van één grote gebeurtenis.

Waarom ontspannen soms juist spannend voelt

Dit klinkt misschien vreemd.

Maar veel vrouwen ervaren juist méér spanning wanneer ze eindelijk proberen te ontspannen.

Ze gaan op de bank zitten of nemen een warm bad, en dan ineens komen de emoties.

Onrust.

Hartkloppingen.

Tranen.

Alsof ontspannen gevaarlijk voelt.

Dat is vreemd genoeg, heel normaal. Want wanneer je lichaam jarenlang gewend is geweest om alert te zijn, en spanning te voelen, voelt ontspanning onbekend en dus onveilig.

Ons brein kiest bijna altijd voor het bekende, zelfs wanneer dat niet prettig is.

Daarom vraagt herstellen niet alleen tijd maar het vraagt ook veiligheid.

De invloed van hyperalertheid op je dagelijks leven

Altijd alert zijn kost ontzettend veel energie.

Veel vrouwen merken daardoor dat ze:

• sneller overprikkeld raken;
• weinig energie overhouden;
• moeite hebben met concentreren;
• sneller geïrriteerd zijn;
• moeilijk grenzen aangeven;
• voortdurend bezig zijn met anderen;
• weinig rust ervaren.

Na verloop van tijd kun je zelfs gaan denken dat dit normaal is, uiteraard is dat het niet.

Je lichaam vraagt (via deze signalen) om te herstellen.

Kun je herstellen van hyperalertheid?

Ja. Absoluut!

Misschien niet van vandaag op morgen.

Maar je zenuwstelsel kan wél opnieuw leren dat het veilig is.

Dat gebeurt niet door jezelf te dwingen positiever te denken en ook niet door simpelweg "los te laten".

Herstel ontstaat wanneer lichaam én brein langzaam weer veiligheid gaan ervaren.

Dat vraagt geduld, compassie en soms begeleiding.

Gelukkig zie ik dagelijks dat dit mogelijk is, zelfs wanneer vrouwen jarenlang in de overlevingsstand hebben geleefd.

Wat helpt om je zenuwstelsel weer tot rust te brengen?

Er bestaat helaas nog geen wondermiddel.

Maar deze stappen helpen vaak enorm.

1. Begrijp wat er gebeurt

Alleen al begrijpen waarom je lichaam zo reageert, geeft vaak veel rust.

Je bent niet gek, je lichaam doet precies waarvoor het ontworpen is.

Het probeert je te beschermen.

2. Luister naar je lichaam

Niet alles hoeft opgelost te worden met je hoofd. Je lichaam vertelt vaak al veel.

Spanning.

Vermoeidheid.

Onrust.

Het zijn signalen, leer hiernaar te luisteren.

3. Zorg voor kleine momenten van veiligheid

Niet één uur mediteren.

Maar iedere dag een paar minuten waarin je lichaam mag ervaren:

"Ik ben nu veilig."

Korte momenten van rust zoals heel bewust de was ophangen, wandelen en voelen hoe je voeten de grond raken, met je handen in een bak r(ongekookte) rijst en voel de structuur (andere dingen kunnen zijn; zand, schelpen, pasta etc).

Lees ook het blog: de kracht van ontspanning

4. Zoek hulp wanneer je merkt dat je vastloopt

Je hoeft dit niet alleen te doen.

Soms is begeleiding precies wat nodig is om oude patronen te doorbreken.

Wanneer is het verstandig hulp te zoeken?

Wanneer je merkt dat je:

• voortdurend gespannen bent;
• slecht slaapt;
• snel schrikt;
• blijft piekeren;
• steeds over je grenzen gaat;
• vastloopt in relaties;
• jezelf bent kwijtgeraakt;

...dan is het misschien tijd om verder te kijken dan alleen stress.

Vaak ligt er iets diepers onder en juist daar kun je aan werken.

Je hoeft niet altijd alert te blijven

Misschien leef je al jaren op deze manier en misschien weet je niet eens beter.

Toch geloof ik dat het anders kan, ik zie het dagelijks bij mij in de praktijk.

Je lichaam heeft ooit geleerd om voortdurend waakzaam te zijn, en wat geleerd is, kan ook weer veranderen.

Stap voor stap.

Met geduld, veiligheid en eventueel met de juiste begeleiding.

Je hoeft niet de rest van je leven te overleven, je mag weer leren leven en genieten

Lees ook

Wanneer hyperalertheid het gevolg is van ingrijpende gebeurtenissen uit het verleden, is het belangrijk om niet alleen naar de symptomen te kijken, maar ook naar de oorzaak.

In mijn uitgebreide blog over traumaverwerking leg ik uit hoe trauma ontstaat, waarom je lichaam blijft reageren alsof het gevaar nog aanwezig is en welke mogelijkheden er zijn om dit te verwerken.

👉 Lees ook: Trauma verwerken: hoe verwerk je een trauma en krijg je weer rust in je hoofd? en Waarom kan ik niet ontspannen