EMDR is een van de bekendste behandelmethoden bij trauma en PTSS. Misschien heeft je huisarts of psycholoog EMDR geadviseerd. Misschien heb je er positieve, of juist negatieve verhalen over gehoord. Of misschien twijfel je juist omdat het idee om met een pijnlijke herinnering aan de slag te gaan je angstig maakt.

Wat is EMDR precies? Hoe werkt een EMDR-behandeling? Wanneer wordt EMDR toegepast? Kunnen klachten na EMDR tijdelijk erger worden? En wat als EMDR niet werkt of niet bij jou past?

Dat zijn belangrijke vragen.

Want traumaverwerking is geen kwestie van simpelweg één behandelmethode kiezen die voor iedereen hetzelfde werkt. Trauma's verschillen, mensen verschillen en ook de manier waarop iemand op een behandeling reageert kan verschillen.

In dit artikel leg ik daarom uitgebreid uit wat EMDR is, wat er tijdens een EMDR-sessie gebeurt, wanneer EMDR wordt toegepast en welke reacties na een behandeling kunnen voorkomen.

Ook vertel ik waarom ik binnen mijn eigen praktijk een andere werkwijze heb gekozen en waarom ik zelf voornamelijk met hypnotherapie werk.

Wil je eerst meer begrijpen over trauma en herstel? Lees dan ook mijn uitgebreide artikel over traumaverwerking en hoe je een trauma verwerkt.

Wat is EMDR?

EMDR staat voor Eye Movement Desensitization and Reprocessing.

Het is een psychotherapeutische behandelmethode die onder andere wordt gebruikt bij posttraumatische stressklachten en PTSS. De behandeling richt zich op herinneringen aan gebeurtenissen die nog steeds veel spanning of emotionele lading oproepen.

Tijdens EMDR wordt iemand gevraagd aandacht te geven aan een belastende herinnering terwijl tegelijkertijd een afleidende taak wordt uitgevoerd. Vaak gebeurt dat met oogbewegingen, maar er kunnen ook andere vormen van bilaterale stimulatie worden gebruikt, zoals tikjes of geluiden.

Het doel is niet dat je vergeet wat er is gebeurd.

De herinnering blijft bestaan, maar de emotionele lading die eraan gekoppeld is kan afnemen. Daardoor kan iemand later aan de gebeurtenis denken zonder opnieuw dezelfde overweldigende spanning te ervaren.

EMDR wordt internationaal erkend als een behandelmogelijkheid voor PTSS. De WHO noemt EMDR naast verschillende vormen van traumagerichte cognitieve gedragstherapie als psychologische interventie voor volwassenen met PTSS.

Wat betekent EMDR?

De volledige Engelse naam zegt eigenlijk al iets over het doel:

Eye Movement – oogbewegingen
Desensitization – het verminderen van gevoeligheid/emotionele lading
Reprocessing – het opnieuw verwerken van informatie

De methode werd eind jaren tachtig ontwikkeld en is daarna uitgebreid onderzocht en verder ontwikkeld.

Hoewel de oogbewegingen het bekendste onderdeel zijn geworden, bestaat een EMDR-behandeling uit meer dan alleen met je ogen een bewegende hand volgen.

Hoe werkt EMDR?

Bij EMDR wordt eerst gekeken naar jouw klachten, geschiedenis en de herinneringen die mogelijk met die klachten samenhangen.

Vervolgens wordt een specifieke herinnering geselecteerd om mee te werken.

De therapeut kan bijvoorbeeld vragen welk beeld uit die gebeurtenis op dit moment nog de meeste spanning oproept. Daarbij wordt ook gekeken naar gedachten, gevoelens en lichamelijke reacties die met de herinnering verbonden zijn.

Terwijl je aandacht bij die herinnering is, krijg je een tweede taak. Vaak volg je met je ogen de vingers of een lichtpunt dat heen en weer beweegt.

Na een korte serie wordt gevraagd wat er in je opkomt.

Daarna volgt opnieuw een serie.

Dit proces wordt herhaald.

Het idee daarachter is dat de herinnering uiteindelijk minder spanning oproept en anders kan worden opgeslagen of ervaren.

Een goede EMDR-behandeling bestaat bovendien niet uitsluitend uit het activeren van een traumatische herinnering. NICE beschrijft bijvoorbeeld dat EMDR bij volwassenen gefaseerd hoort te worden aangeboden en ook psycho-educatie, het omgaan met belastende herinneringen en technieken voor zelfkalmering kan bevatten.

Moet je bij EMDR je trauma herbeleven?

Dit is een van de belangrijkste vragen die ik in mijn praktijk hoor.

En hier wil ik iets nuanceren.

Je hoeft bij EMDR niet noodzakelijk ieder detail van een traumatische gebeurtenis opnieuw volledig te beleven alsof het opnieuw gebeurt.

Wel wordt er gewerkt met de traumatische herinnering.

Je aandacht wordt gericht op een belastend beeld of aspect van de gebeurtenis en op wat dat nu bij je oproept.

Voor sommige mensen is dat goed te doen.

Voor anderen kan alleen al het bewust richten van de aandacht op zo'n herinnering veel spanning veroorzaken.

Dat verschil is belangrijk.

Misschien weet je precies wat er is gebeurd, maar wil je er niet uitgebreid over praten. Misschien zijn je herinneringen fragmentarisch. Of misschien merk je vooral lichamelijke reacties, angst of spanning zonder dat je precies begrijpt waar die vandaan komen.

Daarom bestaat er niet één juiste manier van traumaverwerking voor iedereen.

Lees hierover ook mijn artikel traumaverwerking zonder herbeleving.

Hoe ziet een EMDR-sessie eruit?

Een EMDR-sessie begint normaal gesproken niet meteen met oogbewegingen.

Een behandelaar zal eerst proberen te begrijpen welke klachten je ervaart, welke gebeurtenissen mogelijk een rol spelen en welke herinnering behandeld kan worden.

Tijdens het daadwerkelijke EMDR-gedeelte kan vervolgens een belastende herinnering worden opgeroepen.

De therapeut vraagt bijvoorbeeld:

welk beeld is het moeilijkst?

Welke gedachte over jezelf hoort daarbij?

Wat voel je als je dat beeld voor je ziet?

Waar merk je dat in je lichaam?

Daarna volgt de afleidende taak, bijvoorbeeld met oogbewegingen.

Na iedere serie wordt kort bekeken wat er verandert.

Soms komt er een nieuwe gedachte op. Soms verandert een beeld. Soms ontstaat verdriet, boosheid of spanning. En soms lijkt er in eerste instantie weinig te gebeuren.

De behandeling wordt daarop aangepast.

Hoe lang duurt EMDR?

Daar bestaat geen universeel aantal sessies voor.

Het aantal behandelingen hangt onder andere af van de aard van het trauma, het aantal gebeurtenissen, de ernst van de klachten en andere psychische of lichamelijke factoren.

Bij een relatief afgebakende traumatische gebeurtenis kan een behandeling soms korter zijn dan bij langdurige of herhaalde traumatisering.

De Nederlandse Vereniging EMDR geeft bijvoorbeeld aan dat bij een enkele traumatische ervaring één tot drie sessies soms voldoende kunnen zijn, terwijl duur en intensiteit variëren afhankelijk van onder meer aard, duur en frequentie van het trauma en de ernst van de klachten.

NICE spreekt voor volwassenen met PTSS over doorgaans 8 tot 12 sessies binnen een volledige EMDR-behandeling, waarbij meer sessies nodig kunnen zijn wanneer iemand meerdere trauma's heeft meegemaakt.

Dat verschil laat meteen zien waarom uitspraken als “EMDR duurt altijd drie tot vijf sessies” te eenvoudig zijn.

Wanneer wordt EMDR toegepast?

EMDR wordt vooral geassocieerd met PTSS en traumagerelateerde klachten.

Trauma kan zich echter op heel verschillende manieren uiten.

Denk bijvoorbeeld aan:

nachtmerries, opdringende herinneringen, vermijding, voortdurend alert zijn, schrikreacties, emotionele verdoving, angst, schuldgevoelens, negatieve gedachten over jezelf en lichamelijke spanning.

Herken je dergelijke klachten en vraag je je af of gebeurtenissen uit het verleden nog steeds invloed hebben?

Lees dan ook 7 signalen dat je trauma nog niet verwerkt is.

EMDR bij een eenmalig trauma

Een verkeersongeval, overval, medische gebeurtenis of andere duidelijk afgebakende gebeurtenis kan een traumatische herinnering achterlaten.

Sommige mensen kunnen precies benoemen:

“Sinds dat moment ben ik veranderd.”

De herinnering is duidelijk aanwezig en specifieke situaties roepen opnieuw angst of spanning op.

EMDR kan in dergelijke situaties een mogelijke behandeling zijn.

EMDR bij langdurig of complex trauma

Trauma ontstaat echter niet altijd door één gebeurtenis.

Iemand kan jarenlang te maken hebben gehad met bijvoorbeeld mishandeling, misbruik, partnergeweld, emotionele onveiligheid of een onvoorspelbare thuissituatie.

Dan bestaat er misschien niet één herinnering die alle klachten verklaart.

Er kunnen veel gebeurtenissen en patronen door elkaar lopen.

Ook dat betekent overigens niet automatisch dat EMDR niet kan werken. Bij meerdere trauma's kan de behandeling wel uitgebreider zijn en vraagt de behandelplanning extra aandacht. NICE adviseert bij complexe behoeften onder andere rekening te houden met dissociatie, emotionele ontregeling, veiligheid en omstandigheden die behandeling moeilijker kunnen maken.

Dat is een belangrijk onderscheid.

Complex trauma betekent niet automatisch dat EMDR onmogelijk is. Het betekent wel dat een zorgvuldige beoordeling en passende behandelaar extra belangrijk zijn.

Welke bijwerkingen of reacties kunnen optreden na EMDR?

Het woord bijwerking is eigenlijk enigszins misleidend, omdat EMDR geen medicijn is. Maar mensen kunnen na een sessie wel degelijk tijdelijke (heftige) reacties ervaren.

Het werken met emotioneel beladen herinneringen kan intensief zijn.

Sommige mensen merken bijvoorbeeld dat ze na een sessie moe, angstiger of emotioneler zijn, meer dromen of dat herinneringen en gedachten nog enige tijd doorwerken.

Dat betekent niet automatisch dat er iets misgaat.

Maar andersom moeten ernstige of aanhoudende klachten ook niet simpelweg worden afgedaan met:

“Dat hoort erbij, gewoon doorgaan.”

Wanneer je na een behandeling sterk ontregeld raakt, klachten duidelijk blijven toenemen of je je onveilig voelt, bespreek dat met je behandelaar.

Heb je specifiek last van lichamelijke klachten? Ik heb daar ook een apart artikel over geschreven: spierpijn na EMDR: is dat normaal?.

Kunnen klachten na EMDR eerst erger worden?

Sommige mensen ervaren tijdelijk meer spanning of emoties rondom een sessie. Dat kan bijvoorbeeld samenhangen met het feit dat belastende herinneringen actief zijn geweest.

Maar er bestaat geen regel dat iedereen na EMDR eerst meerdere dagen zieker of slechter moet worden.

Dat is precies waarom ik je wil meegeven om naar jouw eigen reactie te kijken.

Ervaar je na een sessie enige vermoeidheid die vervolgens afneemt?

Dat is iets anders dan wanneer je steeds verder ontregeld raakt.

Wanneer klachten langdurig verergeren, bespreek dan met je behandelaar of de behandeling, intensiteit en timing nog bij je passen.

Heb je juist het gevoel dat oude klachten na een behandeling weer terugkomen? Lees dan mijn uitgebreide artikel over terugval na EMDR.

Wanneer werkt EMDR niet?

Ook EMDR is geen behandeling met honderd procent garantie.

Een behandeling kan onvoldoende effect hebben, iemand kan stoppen of een andere aanpak kan uiteindelijk beter aansluiten.

Daar kunnen verschillende redenen voor zijn.

Misschien blijkt een andere herinnering belangrijker dan aanvankelijk gedacht. Misschien spelen meerdere traumatische gebeurtenissen een rol. Misschien is er sprake van sterke vermijding, dissociatie of emotionele ontregeling. Misschien voelt iemand zich onvoldoende veilig binnen het behandelproces. Of misschien past de behandelmethode simpelweg niet goed bij die persoon.

Daarom vind ik de vraag “werkt EMDR?” eigenlijk minder interessant dan:

“Is EMDR in mijn situatie, met mijn klachten en geschiedenis, een passende behandelmethode?”

Dat is een veel betere vraag.

Wat zijn de nadelen van EMDR?

Het belangrijkste potentiële nadeel is voor mij dat de behandeling werkt met traumatische herinneringen.

Dat kan emotioneel belastend zijn.

Voor de ene persoon is dat acceptabel en levert de behandeling veel op. Een ander ziet er enorm tegenop of merkt dat een andere behandelvorm beter aansluit.

Daarnaast vraagt een goede behandeling om een therapeut die deskundig is, zorgvuldig diagnosticeert, rekening houdt met complexiteit en regelmatig evalueert hoe het gaat.

Zowel de WHO als NICE beschouwen EMDR als een behandelmogelijkheid voor PTSS bij volwassenen.

EMDR en dissociatie

Trauma en dissociatie kunnen samen voorkomen.

Bij dissociatie kan iemand zich bijvoorbeeld vervreemd voelen van zichzelf of de omgeving, delen van een gebeurtenis niet goed herinneren of tijdens grote spanning het gevoel hebben mentaal “weg” te raken.

Dissociatie betekent niet automatisch dat iemand geen EMDR mag krijgen. De ernst, vorm van dissociatie, overige klachten en deskundigheid van de behandelaar zijn relevant.

NICE noemt dissociatie expliciet als factor waarmee bij complexe PTSS rekening gehouden moet worden tijdens behandeling.

Bij ernstige dissociatieve klachten of het vermoeden van een dissociatieve stoornis is specialistische diagnostiek daarom belangrijk.

EMDR en dissociatieve identiteitsstoornis (DIS)

Een dissociatieve identiteitsstoornis is veel complexer dan het hebben van een “alter ego”.

Wanneer iemand symptomen heeft die kunnen passen bij DIS, is professionele diagnostiek door een deskundige behandelaar belangrijk. Zeker bij ernstige traumaklachten en dissociatie is het onverstandig om op basis van internetinformatie zelf conclusies te trekken over een diagnose of geschikte behandeling.

Waarom ik zelf een andere weg ben ingeslagen

Want hoewel EMDR een erkende behandeling is en veel mensen er baat bij hebben, heb ik binnen mijn eigen praktijk door de jaren heen bewust gekozen voor een andere manier van werken.

Ik heb zelf in het verleden met EMDR gewerkt.

Daarbij ontmoette ik mensen die er veel aan hadden, maar ook mensen die de behandeling erg intensief vonden of bij mij kwamen nadat eerdere traumabehandeling onvoldoende had gebracht wat zij hoopten.

Dat heeft mijn visie veranderd.

Ik wilde een werkwijze waarbij iemand niet uitgebreid aan mij hoeft te vertellen wat er precies gebeurd is.

Die zoektocht bracht mij uiteindelijk bij hypnotherapie.

Deze manier is zo bijzonder dat zelfs SBS6 hier een kort item over heeft gemaakt; Zie hier het item

Kun je trauma verwerken zonder erover te praten?

Dat is misschien wel de vraag die het beste bij mijn praktijk past.

Veel mensen die bij mij komen zeggen:

“Ik wil wel van mijn klachten af, maar ik wil niet alles opnieuw vertellen.”

Of:

“Ik weet helemaal niet waar dit vandaan komt.”

Of:

“Ik heb al zo vaak over mijn verleden gepraat. Ik wil niet nóg een keer mijn hele verhaal vertellen.”

Binnen mijn manier van werken hoeft iemand niet alle details van een traumatische gebeurtenis met mij te delen. In de meeste gevallen hoef ik ook helemaal niet te weten wat er gebeurd is.

Dat ervaren veel cliënten als prettig.

Het betekent niet dat hypnotherapie wetenschappelijk bewezen “beter” is dan EMDR. Het betekent dat het een andere werkwijze is die voor sommige mensen aantrekkelijker kan voelen.

Wil je precies weten wat ik daarmee bedoel? Lees dan mijn artikel over de vraag moet je over je trauma praten om het te verwerken?.

EMDR versus hypnotherapie

EMDR en hypnotherapie zijn niet simpelweg twee versies van dezelfde behandeling.

EMDR is een erkende behandeling voor PTSS waarvoor een wetenschappelijke evidencebase bestaat. Voor hypnotherapie bij PTSS is die bewijsbasis niet hetzelfde.

Mijn keuze voor hypnotherapie is daarom gebaseerd op mijn eigen werkwijze, opleiding en ervaringen binnen mijn praktijk, waar ik door de jaren heen al honderden mensen geholpen heb met deze manier van trauma verwerken.

Ik vind het belangrijk daar transparant over te zijn.

Als jij wilt weten hoe ik beide methoden naast elkaar zie, lees dan mijn uitgebreide vergelijking: EMDR versus hypnotherapie: wat werkt beter bij trauma?.

Wat als je bang bent voor traumatherapie?

Soms is niet alleen het trauma het probleem.

De angst voor de behandeling zelf kan iemand jarenlang tegenhouden.

Misschien ben je bang om de controle te verliezen. Bang dat oude gevoelens terugkomen. Bang dat je instort wanneer je eenmaal begint. Of bang dat een therapeut je dwingt dingen te vertellen waar je nog niet aan toe bent.

Dat zijn belangrijke gevoelens om serieus te nemen.

Een goede behandelaar hoort niet alleen te kijken naar wat behandeld moet worden, maar ook naar wat jij nodig hebt om je voldoende veilig te voelen binnen dat proces.

Herken je dat je voortdurend op je hoede bent? Lees dan ook waarom je altijd alert blijft na trauma.

En merk je vooral dat je uitgeput bent? Dan sluit mijn artikel waarom ben ik altijd zo moe? Vermoeidheid na trauma hier mooi op aan.

Hoe weet je welke traumatherapie bij je past?

Er bestaat geen antwoord dat voor iedereen klopt.

Stel daarom vragen voordat je aan een behandeltraject begint.

Vraag waarom een bepaalde behandeling wordt geadviseerd. Vraag wat je tijdens een sessie kunt verwachten. Vraag wat je kunt doen als je na een sessie ontregeld raakt. Vraag welke alternatieven er bestaan. En bespreek eerdere behandelingen die niet goed zijn verlopen.

Je hoeft niet klakkeloos een behandelvorm te kiezen omdat iemand zegt dat dit “nu eenmaal de standaard” is.

Maar andersom hoef je een bewezen behandeling als EMDR ook niet af te wijzen omdat je online een negatief ervaringsverhaal hebt gelezen.

Een passende keuze maak je op basis van je klachten, diagnose, voorkeuren en professionele begeleiding.

Veelgestelde vragen over EMDR

Wat is EMDR?

EMDR staat voor Eye Movement Desensitization and Reprocessing. Het is een psychotherapeutische behandelmethode die onder andere wordt toegepast bij PTSS en waarbij traumatische herinneringen worden verwerkt terwijl tegelijkertijd een afleidende taak wordt uitgevoerd.

Wat doet EMDR met trauma?

EMDR is erop gericht de emotionele lading van belastende herinneringen te verminderen. Het doel is niet om de gebeurtenis te vergeten.

Hoe werkt EMDR?

Tijdens EMDR richt je je onder begeleiding van een therapeut op een relevante herinnering terwijl je tegelijkertijd een tweede taak uitvoert, vaak oogbewegingen. Dit proces wordt in series herhaald.

Moet je bij EMDR vertellen wat er gebeurd is?

Bij EMDR wordt met traumatische herinneringen gewerkt, maar hoe uitgebreid iemand de gebeurtenis verbaal moet beschrijven kan verschillen. Bespreek met je behandelaar wat voor de behandeling noodzakelijk is en waar jouw grenzen liggen.

Wanneer wordt EMDR gebruikt?

EMDR wordt onder andere toegepast bij PTSS en klinisch belangrijke posttraumatische stressklachten. Of het voor jou passend is, vraagt om een individuele beoordeling.

Hoeveel EMDR-sessies heb je nodig?

Dat verschilt. Een enkele traumatische ervaring kan soms relatief kort behandeld worden, terwijl meerdere of langdurige trauma's een uitgebreider behandeltraject kunnen vragen.

Heeft EMDR bijwerkingen?

EMDR is geen medicijn en heeft dus niet in dezelfde betekenis “bijwerkingen”. Een sessie kan wel emotioneel intensief zijn en sommige mensen ervaren bijvoorbeeld vermoeidheid, meer emoties, dromen of tijdelijk meer gedachten aan de gebeurtenis.

Kan EMDR klachten erger maken?

Tijdelijke spanning rondom traumabehandeling kan voorkomen. Sterke of aanhoudende verslechtering moet je met je behandelaar bespreken en niet automatisch beschouwen als iets waar je simpelweg doorheen moet.

Wanneer werkt EMDR niet?

Niet iedereen reageert hetzelfde op EMDR. Wanneer onvoldoende verbetering optreedt, is het verstandig samen met de behandelaar opnieuw te kijken naar de diagnose, behandeldoelen, relevante herinneringen, eventuele complicerende factoren en alternatieven.

Is EMDR geschikt bij complex trauma?

Meerdere of langdurige traumatische gebeurtenissen sluiten EMDR niet automatisch uit. Ze kunnen wel betekenen dat een uitgebreidere behandeling en zorgvuldige behandelplanning nodig zijn.

Wat is beter: EMDR of hypnotherapie?

Dat kan ik niet algemeen stellen. EMDR heeft voor PTSS een sterkere wetenschappelijke onderbouwing. Ik werk zelf voornamelijk met hypnotherapie omdat die werkwijze aansluit bij mijn visie en omdat cliënten bij mij niet uitgebreid hun traumatische ervaringen hoeven te vertellen.

Tot slot: waarom EMDR of waarom juist niet?

Als je op deze pagina terechtkwam omdat je jezelf afvroeg “Waarom EMDR?”, hoop ik vooral dat je één ding meeneemt:

Je hoeft niet vóór of tegen een therapievorm te zijn.

EMDR kan voor mensen met PTSS een effectieve behandeling zijn en wordt in internationale behandelrichtlijnen aanbevolen. Tegelijkertijd is geen enkele behandeling voor iedereen de juiste keuze.

Het gaat uiteindelijk om de vraag:

Wat past bij jouw klachten, jouw geschiedenis en jouw behoeften?

Mijn eigen werkwijze binnen Groei & Meer richt zich op mensen die graag aan de onderliggende emotionele belasting willen werken, maar niet uitgebreid over alle details van hun trauma willen of kunnen praten.

Wil je weten hoe ik werk en of mijn aanpak bij jou past? Bekijk dan wanneer je kunt kiezen voor hypnotherapie of neem contact met mij op.